پیام کهنه
وبلاگ عمومی روستای کهنه
کلمات کلیدی مطالب
آرشیو وبلاگ
نویسنده: عباسی کهنه - سه‌شنبه ۱۸ آذر ۱۳٩۳

به هر منطقه و شهری از ایران پنهاور که بنگری آداب و رسوم جالبی راخواهی دید که در نوع خود خاص و بی نظیر است. دراین میان روستایی همچون کهنه با پیشینه تاریخی  مطمئناً دارای آداب و رسوم متنوع و متعددی است . گرچه این آداب در شهرهای مختلف دارای شباهت هایی است ولی باز هم بعضی از شهرها به عنوان خاستگاه بعضی از رسوم معروفند . در ا دامه به بعضی از آداب و رسوم روستای کهنه اشاره می شود.

 

۱-پلوار کشی : ذبع گوسفند و جمع شدن فامیلها دور هم جهت شادی

٢-شونشینی : شب دور هم جمع شدن و بازگو نمودن خاطرات

۳-چاولی چغل : برگزاری مراسم جهت ریزش باران از خداوند متعال

۴-شوخنی : بیدار کردن مردم با دعا و آیات قرآن و همچنین با چلک زدن و کوبیدن درب منزل در ایام ماه مبارک رمضان جهت سحری

۵-آش پشت پا : پختن آش و پخش آن بین فامیل و همساده جهت بازگشت مسافر

۶-ختنه سوران: برگزاری جشن برای ختنه پسران

7- بری : مراسمی که هنگام چیدن پشم گوسفندان برگزار می شده است.

8- علم گردانی :بردن علم هیئت و حسینیه روستا جهت کمک به تعزیه خوانان و روحانی محل بعد روز عاشورا به درب منازل روستا.

9- جشن سره(سده)

10- چهار شنبه سوری

11- سال نو ماه نو

 

اجرای بعض از رسومات بدین شرح می باشد:


چاولی چغل

این رسم مربوط به زمانی است که آسمان درهای رحمت خود را بر زمینیان محتاج بسته و مرد و زن ، خُرد وبزرگ و پیرو جوان ، همگان در انتظار باران هستند .

رسم چاولی چغل در فصول بهار و پاییز برگزار می شود که زمین نیازمند و تشنه آب است .

چاولی همان آبکش یا کفگیر امروزی است با این تفاوت که چاولی را معمولاً از سرشاخه های درخت بید می سازند .

وقتی چاولی را از داخل دیگ بیرون می کشند آب شروع به شرشر کردن و ریختن می کند که شبیه تندباریدن باران است و چون چاولی وسیله ایست که در مراسم های مذهبی و مردمی زیاد استفاده می شده به چاولی چغل (آبکش آبدیده) معروف است و به پاس خدمت چاولی چغل در ایام محرم الحرام ، رمضان المبارک ، ذی الحجه و … بین اهالی روستاها حرمت زیادی دارد و به همین خاطر در زمانی که خداوند باران رحمتش را بر کشاورزان نازل نمی کند مردم چاولی چغل را لباس می پوشانند و دست پسربچه ها می دهند تا آنها نمایش آیینی الله خدا یا طلب باران یا همان چولی چغل را اجرا نمایند .

مراسم بدین گونه است که پسر بچها یا دختربچه ها چاولی چغل را به دست گرفته و به درب منازل روستا رفته و به طور هماهنگ این اشعار را می خوانند:

چولی چغل بارو کو

صد من گِندُم اِرزو کو

گندم دزیر خاکه

از توشنیا هلاکه

الله بتی تو رحمت

صلوات بر محمد


وقتی چاولی چغل به درب منازل اهالی روستا می رسد صاحب خانه ضمن اینکه زیر لب اشعار بچه ها را تکرار می کند پشت سر هم صلوات می فرستد و با ظرف آبی که در دست دارد بر روی چاولی چغل آب می پاشد و صلوات می فرستد سپس به افراد انعام می دهد که بیشتر آرد ، گندم ، تنقلات و … می باشد.

چاولی چغل به همین شکل به تمام درب منازل روستایی می رود

چاولی چغل گردانان فضای روستا را پراز سلام و صلوات کرده اند و حال باید چاول چغل را در مزرعه گندم یا جو ببرند و آن را در آنجا بکارند تا اگر خداوند باران رحمتش را بر آنان نازل فرمود چاولی چغل از محصول محافظت نمایند.

وقتی چاولی چغل سر زمین کاشته می شود حیوانات و پرندگان می ترسند و به محصول نزدیک نشده و به آن آسیب نمی رسانندکه در اصطلاح محلی به آن (هراسه )مترسک گفته میشود.

بری

یکی از آیین های سنتی روستای کهنه بُری (bori) است. بری یا چیدن پشم گوسفندان در هر سال معمولا در دو نوبت انجام می شود و می بایست در هر دو نوبت نزدیک به فصل سرما نباشد. پشم گوسفندان ( میش ها) در کهنه همان نام اصلی اش را دارد. اما موی بزها دو نام « پت  کورک » ( pat koorK) و « کورگ» ( koorK) دارد. که بخش عمده اش پت کورک است و در صورتی که به اندازه کافی بلند شود کورک ( که گران قیمت تر است) می دهد. برای چیدن پشم گوسفندان از یک قیچی مخصوص استفاده می شود که در لهجه کهنه ای بدان « دو کارد » می گویند. ابتدا چند ساعت قبل گوسفندان را در چاله آب می شوین تا تمیز شوند و راحت بری شوند.سپس دست و پای گوسفند را با نخ یا طناب بسته و در گوشه ی تمیز ی از پیوال( محلی که گوسفندان را برای استراحت می خسپانند)پشم را می چینند . البته اگر فردی که می چیند مهارت کافی نداشته باشد یا دو کارد به قدر کافی تیز نباشد ممکن است گوسفند زخم بردارد.

در همین باره ضرب المثل قدیمی وجود دارد :

گر نبود دنبه و گردن

کار هر قاضی بود بری کردن

که اشاره دارد به دشواری چیدن پشم دنبه و گردن گوسفند برای کنترل گوسفند برخی هر چهار دست و پای آن را می بندند اما حرفه ای تر ها و مخصوصا آن هایی که دلسوز گوسفندان خود هستند یکی را برای راحتی اش ول می گذارند.

در قدیم پشم چیده شده ابتدا با دقت بررسی و خار یا سایر مواد زائد آن جدا می شددر ادامه به صورت کلاف در آورده می شد. و به مرور زمان در شب نشینی ها یا اوقات فراغت با استفاده از دیکلو(دوک) به نخ پشمی تبدیل می شد. نخ های تولید شده را کلاف می کردند . نخ های تولید شده غالبا برای بافت جوراب، دستکش یا کلاه پشمی مورد استفاده قرار می گرفت. همچنین پت کورگ را با استفاده از دیکلو به نخ مویی تبدیل کرده و از آن در بافت ریسمان یا جوال استفاده می نمودند.

البته اکنون با تغییر گرایش زندگی و مشغله زیاد و تن پرور شدن انسانهاپشم ها را یکجا به فروش می رسانند .

 

پولوار (پروار) کشی:


با وزیدن نخستین باد سرد و سوزناک زمستانی، بع بع حزین گوسفند در فضای حولی(حیاط) می پیچد. انگار تقدیر شوم خود را می داند چراکه این باد پیام به مسلخ بردن او را می آورد. هر خانوار بره‌ای را پروار می کند تا به هنگام فرا رسیدن زمستان آخرین برگ زندگی این حیوان را ورق بزند.پس از سر بریدن گوسفند گوشت آنرا قورمه می کنند از آنجا که این مراسم به طور هماهنگ و در یک روز صورت می گرفته به پولوارکشی(پروارکشی) شهرت یافته است.

جوز بجیه :


پس از آنکه صاحبان درختان درخت گردو ( جوز ) کار چیدن گردو ( جوز ) را تمام کرده باشند. عملی شبیه «خوشه چینی » که پس از درو کردن گندم ها ، عده ای خوشه های بجا مانده از درو گران را برای خود جمع آوری می کردند. طبق این رسم فراگیر عرفی محصول جمع آوری شده برای هر کسی که آن را جمع آوری کند حلال است .
در اواخر شهریور و اوایل مهر که فصل چیدن یا به اصطلاح کهنه ایها فصل « جوز رزی است ، جوز پی چینان اگر مهارت داشته باشند و ریسک خطر فراوان بالا رفتن از درختان تنومند ، بلند و خوفناک گردو را به جان بخرند شاید برای مدت دو هفته یا بیشتر در آمد خوبی داشته باشند که با توجه به مهارتی بودن این کار و خطرناک بودن آن هر چه قدر هم که درآمد داشته باشد به صرفه نیست . متاسفانه در کهنه مانند خیلی جاهای دیگر چیدن گردو به شیوه ی سنتی انجام می شود و این شیوه گاهی باعث از دست رفتن جان افراد می شود.

در کهنه درختان گردو ی بسیار قوی و پر عمری وجود دارد که چیدن محصول آنها کار هر کسی نیست و تعداد معدودی از افراد یک روستا بصورت حرفه ای این کار را انجام می دهند. در گذشته که برکت زیاد بود و درختان ، گردوی زیادی داشتند سهم «جوز ریزها»از هر درخت یک هفتم گردوهای آن درخت بود. و به نسبت درختانی که کمتر گردو داشت یک ششم ، یک پنجم و یا یک چهارم بود ولی در مجموع به طور متوسط مزد جوز ریز همان یک ششم و یا یک پنجم بود . اما در حال حاضر یکی انکه درختان ، گردوی زیادی ندارند ، بنابراین برای جوز ریزها یک هفتم و یک ششم و امثال آن نمی صرفد ، ثانیا باغداران تنبل تر و جان عزیز تر شده اند و خودشان تن به بالا رفتن درخت نمی دهند بنابراین مزد جوز ریز به نصف هم رسیده است . البته گاها دیده می شد بعضی باغداران با اصرار جوز ریز را به مزد بیشتر راضی می کردند که دیگر سهمی از گردو نخواهد. ناگفته نماند که در بیشتر مواقع جوز ریز پس از آنکه کار ش تمام شد مجدداً از همان درختان برای خود بجیه می کند و گاه به همان اندازه ای که سهم برده از پی چینی خودش نصیبش می شود !

پی چینی منحصر به گردو نیست ، در قدیم که فقر بیشتری بوده محصولات دیگری نیز پی چینی می شده اند .


عباسی کهنه
با سلام وعرض ارادت محضر هم روستائیان عزیز،به وبلاگ پیام کهنه خوش آمدید این وبلاگ بیشتر جهت شناسایی ودرج پیشینه ی تاریخی و موفقیت های علمی و فرهنگی، ورزشی هنری روستای همیشه جاوید کهنه نوشته شده ، تا در اختیار علاقمندان قرار گیرد.حقیقتاً گاهی خاطره ای ، عکسی ، پیامی از زادگاه ما، روستای کهنه می تواند صیقل دهنده ی روح و روان خسته ی همه ی عزیزانی باشد که در - آمد و شد روزگار ، دلتنگ آن لحظه های نابند . در این راستا با دیدن تصاویرو مطالعه مقالات وبلاگ مذکور می توانید با تجدید خاطره، غبار خستگی را از تن های خسته بزدایید . دست های نیاز ما برای دریافت نظرات ، پیشنهادات ، انتقادات ، اشعار ، مطالب علمی ، تاریخی ، عکس و فیلم و ... بلند است. ما را یاری کنید تا انشاء ا... بتوانیم گامی مؤثر در راه شناخت تاریخ گذشته گانمان برداریم. منتظر گلبرگ عنایت شما نسبت به ارسال مطالب شما بزرگواران هستیم . با نظرات سازنده ی خود ما را بهره مند نگاه مهربان خود نمایید . یا علی مدد.
نویسندگان وبلاگ:
مطالب اخیر:
کدهای اضافی کاربر :